Co zrobić, gdy wyciekną Twoje dane?

Stało się – wyciekły Twoje dane osobowe. Bez względu na to, skąd pozyskałeś na ten temat informację (media, wiadomość przekazana przez administratora danych), a także bez względu na to, jak ważne z Twojej perspektywy były to dane (tylko numer telefonu, a może informacje o Twojej orientacji seksualnej), w związku z naruszeniem ochrony danych przysługują Ci określone prawa. Co robić? Przede wszystkim, podejmij wszelkie czynności, które uchronią Cię przez negatywnymi skutkami wycieku albo przynajmniej te skutki zminimalizują. W dalszej kolejności rozważ również kroki prawne.

Dowód osobisty

W przypadku, gdy wycieknie numer Twojego dowodu osobistego (zgubisz dokument, zostanie skradziony, albo dane wyciekną na skutek niewłaściwego ich zabezpieczenia przez podmioty, które zgodnie z prawem takie dane przetwarzają):

  • wskutek kradzieży – należy zgłosić sprawę na Policję. Czy jest to jednak równoważne z zastrzeżeniem dowodu? Na rządowej stronie dowiadujemy się, że tak. Nie musisz już wówczas udawać się do organu gminy – Policja przekaże informację;
  • wskutek zgubienia – należy zgłosić utratę do najbliższego organu gminy lub placówki konsularnej (jeśli jesteś za granicą), organ/placówka dokonują zastrzeżenia dowodu (można to zrobić również przez internet za pomocą profilu zaufanego);
  • wskutek zarówno kradzieży, jak i zgubienia – niezależnie od powyższego, należy zastrzec dowód w swoim banku lub jednym z banków, który przyjmuje zastrzeżenie także od osób niebędących jego klientami (szczegóły).

Powstały również narzędzia stworzone przez podmioty prywatne, pozwalające na zastrzeżenie danych z dowodu, jak to przygotowane przez Biuro Informacji Kredytowej S.A. czy CRIF Sp. z o.o.
Warto skorzystać również z możliwości ustawienia komunikatów/alertów w razie próby zaciągnięcia zobowiązań z wykorzystaniem Twoich danych (np. alerty BIK).

Karta płatnicza

Odbierz pakiet bezpłatnych poradników i mikroszkoleń RODO

Dołącz do grona czytelników naszego biuletynu, odbierz bezpłatny pakiet i trzymaj rękę na pulsie.
ODBIERZ PAKIET
W przypadku kradzieży/utraty/wycieku danych z karty płatniczej (numer karty oraz kod CVV znajdujący się na odwrocie karty) należy niezwłocznie zastrzec kartę, korzystając z bankowości elektronicznej lub dzwoniąc na infolinię swojego banku. W ten sposób można zastrzec kartę w dowolnym momencie, 24 godziny 7 dni w tygodniu. Można też wykorzystać uniwersalny, międzybankowy System Zastrzegania Kart, dzwoniąc pod (+48) 828 828 828.

Hasło do konta

Jeśli z jakiegoś powodu masz obawy, że mogło wyciec Twoje hasło wykorzystane do logowania na dowolnej stronie www, na stronie haveibeenpwned.com możesz sprawdzić, czy miało to miejsce w przypadku konkretnego maila lub numeru telefonu, wykorzystywanych jako login.

Krok prawny: żądanie informacji od administratora danych

Niezależnie od tego, jakie dane wyciekną, każda osoba, której dane osobowe były objęte wyciekiem, ma prawo żądać od administratora danych informacji i wyjaśnień z tym związanych, np. do kogo trafiły Twoje dane, czy wyciek był zgłoszony do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO), jakie dokładnie dane wyciekły. Sama informacja na temat szczegółów wycieku pozwoli Ci ocenić, jakie ewentualnie jesteś w stanie podjąć kroki dla zminimalizowania zagrożeń dla Twoich interesów, Twojego wizerunku lub wszelkich innych praw i wolności.

Co może się okazać również ważne, korespondencję z administratorem, jak również wszelkie komunikaty publiczne wydane w związku z wyciekiem warto zachować na potrzeby złożenia skargi do PUODO, zgłoszenia sprawy na Policję bądź dochodzenia roszczeń na drodze cywilnej. W związku z wyciekiem można też zwrócić się do administratora o przyznanie jakiejś rekompensaty (np. rabatu na usługi), przy czym w tym przypadku decyzja należy do administratora. Podmiot, który dba o renomę, z pewnością rozważy jakąś formę zadośćuczynienia, jak to miało miejsce na przykład w przypadku H&M.

CZYTAJ WIĘCEJ:35 milionów euro kary dla H&M

W internecie nic nie ginie?

 Warto pamiętać, że np. wyszukiwarka Google umożliwia złożenie wniosku o usunięcie imienia i nazwiska z wyników wyszukiwania. Formularz umożliwiający zgłoszenie takiego żądania jest dostępny tutaj.

Krok prawny: skarga do PUODO

Nawet jeśli nie poniosłeś konkretnej straty materialnej lub niematerialnej w związku z wyciekiem, masz prawo złożyć skargę do PUODO. Ważne: PUODO nie ma kompetencji do wydania decyzji o rekompensacie finansowej dla Ciebie w związku z wyciekiem. Może jednak nakazać administratorowi danych wykonanie określonych czynności związanych z przetwarzaniem danych lub ich zakazać, jak również nałożyć karę pieniężną. Co w tym przypadku Ty sam zyskasz? Na pewno lepsze zabezpieczenie Twoich danych na przyszłość. Administrator zostanie bezpośrednio lub pośrednio zmuszony do wprowadzenia takich rozwiązań, które wyeliminują ryzyko wycieków w przyszłości. Zyskasz też zwykłą satysfakcję, że nieprawidłowości w przetwarzaniu danych nie przeszły bez echa i zostały zastosowane adekwatne sankcje.

Krok prawny: zgłoszenie sprawy na Policję

Jeśli w Twojej ocenie określona osoba dopuściła się czynu karalnego, możesz zgłosić podejrzenie popełnienia przestępstwa na Policję. W polskiej ustawie o ochronie danych osobowych z 2018 r. znajdują się przepisy karne, które stanowią, że kto przetwarza dane osobowe, choć ich przetwarzanie nie jest dopuszczalne albo do ich przetwarzania nie jest uprawniony, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch (art. 107 ust. 1), zaś jeżeli czyn określony w ust. 1 dotyczy danych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych, danych genetycznych, danych biometrycznych przetwarzanych w celu jednoznacznego identyfikowania osoby fizycznej, danych dotyczących zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech (art. 107 ust. 2). Pamiętaj też, że – jak stanowi art. 46 § 1 kodeksu karnego – w razie skazania sąd może orzec obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

RODO. Wspracie się przydaje!

Krok prawny: dochodzenie odszkodowania lub zadośćuczynienia przed sądem

W samym RODO jest wyraźnie wskazana podstawa prawna do kierowania roszczeń wobec podmiotów odpowiedzialnych za nieprawidłowe przetwarzanie danych osobowych. Każda osoba, która poniosła szkodę majątkową lub niemajątkową w wyniku naruszenia RODO, ma prawo uzyskać od administratora lub podmiotu przetwarzającego odszkodowanie za poniesioną szkodę (art. 82 ust. 1). Takie odszkodowania zasądził na przykład niemiecki organ nadzorczy w sprawie dotyczącej wysyłki newslettera. Co prawda, zasądzona kwota 50 euro nie zwala z nóg, to jednak ten przypadek pokazuje, że wskazany mechanizm działa. W Polsce również pojawiło się już orzeczenie zasądzające zadośćuczynienie w wysokości 1,5 tys. zł, bez względu na to, że dane osobowe powódki (PESEL, nr telefonu) nie zostały upublicznione lub wykorzystane w sposób niezgodny z prawem przez osobę niepowołaną, która znalazła się w ich posiadaniu. Pamiętaj jednak, że droga cywilna wiąże się z kosztami (opłata od pozwu, wynagrodzenie pełnomocnika), chyba że ze względu na swą sytuację materialną otrzymasz zwolnienie od kosztów sądowych lub pomoc adwokata/radcy prawnego z urzędu. Wzór pozwu znajdziesz tutaj

Lepiej zapobiegać, niż leczyć

Jasne jest, że jeśli już powierzyłeś komuś swoje dane osobowe, to nie masz w zasadzie wpływu na sposób ich przetwarzania i stosowane zabezpieczenia. Częstokroć możesz jednak dokonać dobrego wyboru przed udostępnieniem swoich danych. Jeżeli planujesz skorzystać z usług, np. finansowych czy prywatnej opieki medycznej, warto dobrze przyjrzeć się stronie internetowej potencjalnego usługodawcy pod kątem informacji o przetwarzaniu danych. Sprawdź politykę prywatności oraz informacje na temat przetwarzania danych z cookies, a także formularz kontaktowy. Czy przekazywane informacje są przejrzyste i czy nie budzą Twoich wątpliwości? Taki prosty research pozwoli Ci przynajmniej zorientować się, na ile poważnie dany podmiot traktuje ochronę danych osobowych. Dopieszczona pod względem wymogów prawnych strona internetowa daje bowiem podstawę do przypuszczenia, że masz do czynienia z profesjonalistą, któremu zależy zarówno na stworzeniu, jak i utrzymaniu wizerunku zgodności z RODO.

Obejrzyj nasz webinar: Co zrobić, gdy wyciekną Twoje dane

Czytaj także:

Najczęstsze błędy przy zawieraniu umów powierzenia
Pamiętaj: sprawdź link, zanim klikniesz!
Never gonna give you up!
Check the link before you click
Never gonna give you up!

Czy ankieta bezpieczeństwa dla podmiotu przetwarzającego powinna być indywidualnie dostosowana do każdej umowy powierzenia/ konkretnego rodzaju usług?

Nie ma konieczności, aby ankieta była dopasowywana każdorazowo do konkretnej umowy/konkretnego rodzaju usług świadczonych przez potencjalnego procesora. Z jednej strony byłoby to czasochłonne, a z drugiej nie jestem przekonana, czy byłoby efektywne: o ile możemy mniej więcej ocenić, które z wymagań co do zasady powinny być realizowane przez dany podmiot i o które warto zapytać w ankiecie, to trudno dopasować pytanie idealnie pod danego kontrahenta.

Wydaje się, że najlepszym rozwiązaniem byłoby stworzenie paru wersji ankiety dla procesora, np. szczegółowej (przesyłanej podmiotom dostarczającym rozwiązania IT czy firmom kadrowo-płacowym) i uproszczonej (dla podmiotów, którym będziemy powierzać dane w ograniczonym zakresie).

Wynik takiej ankiety mógłby być weryfikowany przez IOD, który na jej podstawie podejmowałby decyzję o tym, czy dany podmiot daje odpowiednie gwarancje związane z zapewnieniem bezpieczeństwa danym osobowym.

Zapytaj o ofertę

 

Katarzyna Szczypińska

Czy zasadne jest zawarcie umowy powierzenia z podmiotem świadczącym usługi migracji danych?

Umowę powierzenia danych osobowych należy zawrzeć wówczas, gdy administrator zleca innemu zewnętrznemu podmiotowi przetwarzanie danych osobowych  w jego imieniu. Opisana sytuacja zlecenia przez administratora danych zewnętrznemu podmiotowi usługi migracji danych z jednego serwera na drugi będzie się wiązała z powierzeniem danych osobowych do przetwarzania. Przetwarzanie danych osobowych zgodnie z treścią art. 4 pkt. 1 RODO to nie tylko ich gromadzenie,  ale również inne operacje wykonywane na danych, takie jak ich przeglądanie, przesyłanie czy przenoszenie.

Taka czynność będzie się zatem mieściła się w pojęciu przetwarzania danych osobowych. Podsumowując, w sytuacji zlecenia innemu zewnętrznemu podmiotowi usługi migracji danych powinna być zawarta umowa powierzenia przetwarzania danych osobowych.

Zapytaj o ofertę

 

Katarzyna Szczypińska

Czy kancelaria prawna prowadzona przez adwokata lub radcę prawnego powinna podpisywać umowę powierzenia danych osobowych z klientami?

Kancelaria prawna nie powinna ze swoim klientem zawierać umowy powierzenia danych osobowych w ramach realizacji usługi świadczenia pomocy prawnej związanej z prowadzeniem sprawy sądowej. Radca prawny lub adwokat wykonujący zawód w ustawowo określonych formach nie jest podmiotem przetwarzającym w zakresie przetwarzania danych związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Argumentem przemawiającym za takim stanowiskiem jest to, że istotą podmiotu przetwarzającego jest podporządkowanie się decyzjom administratora w zakresie przetwarzania danych osobowych.

Dodatkowo świadczenie usług prawnych w sposób zgodny z prawem oraz zasadami etyki, z równoczesnym zachowaniem tajemnicy zawodowej, wymaga samodzielnego podejmowania decyzji przez profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto należy wskazać, że wykonywanie poleceń klienta (występującego jako ADO) przez prawnika stworzyłoby ryzyko nie tylko komplikacji przy wykonywaniu czynności zawodowych, lecz także (a może przede wszystkim) naruszenia zasad etyki.

Zapytaj o ofertę

 

Katarzyna Szczypińska

Czy procesor powinien ujawniać podmiotowi, z którym łączy go umowa powierzenia, treść polityki ochrony danych osobowych obowiązującej w jego organizacji?

Zapis dotyczący tego, że podmiot przetwarzający zobowiązuje się do udostępnienia dokumentacji z zakresu ochrony danych osobowych, w tym polityki ochrony danych osobowych, jest niewłaściwy. Podmiot, jakim jest administrator danych osobowych (ADO), powinien oczywiście być uprawniony do kontroli procesora, niemniej jednak kontrola ta nie powinna polegać na udostępnieniu całej dokumentacji, w tym polityki ochrony danych osobowych, która reguluje pozycję procesora jako ADO – niezależnie od pozycji procesora w ramach relacji powierzenia.

Można zapisać, że ADO będzie miał wgląd do wyciągu z polityki ochrony danych w części dotyczącej powierzenia oraz do wyciągu z rejestru kategorii czynności przetwarzania jego dotyczących czy możliwość weryfikacji nadanych upoważnień lub odebranych oświadczeń o zachowaniu poufności, podpisanych przez pracowników, który przetwarzają takie dane w ramach zawartej umowy. W pozostałym zakresie wszelkie inne informacje stanowią wewnętrzną dokumentację podmiotu, która nie powinna być ujawniana.

Zapytaj o ofertę

 

Katarzyna Szczypińska

Czy pomiędzy uczelnią/szkołą a zakładem pracy powinna zostać zawarta umowa powierzenia danych osobowych?

Umowę powierzenia danych administrator jest zobowiązany zawrzeć wówczas, gdy powierza do przetwarzania dane osobowe innemu zewnętrznemu podmiotowi w jego imieniu i na jego rzecz. Udostępnienie danych osobowych oznacza zaś sytuację, w której administrator danych osobowych ujawnia/udostępnia dane osobowe innemu zewnętrznemu podmiotowi do realizacji jego własnych celów przetwarzania i własnymi sposobami. W przypadku zawarcia umowy o praktyki studenckie pomiędzy uczelnią (administratorem danych osobowych studentów) a zakładem pracy będzie dochodziło do udostępnienia danych osobowych, nie zaś do ich powierzenia.

Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia fakt, że zakład pracy z chwilą otrzymania od uczelni danych osobowych studenta będzie je przetwarzał we własnych celach przetwarzania tj. ewidencja wejść i wyjść, ewidencja czasu praktyki czy nadanie studentowi upoważnienia do przetwarzania danych osobowych). Ponadto również zakład pracy będzie decydował o sposobach przetwarzania otrzymanych danych osobowych. .

Powyższe przemawia za tym, aby uznać zakład pracy za niezależnego administratora danych osobowych, a nie podmiot przetwarzający dane osobowe.

Zapytaj o ofertę

 

Katarzyna Szczypińska

Czy w umowie powierzenia procesor może wpisać postanowienie o stawce za godzinę pracy jego IOD przy obsłudze audytu administratora?

W mojej ocenie będzie to zależało od charakteru współpracy administratora i procesora. Trudno oczekiwać pełnej i nieograniczonej obsługi indywidualnej administratora w każdym aspekcie, bez dodatkowych kosztów, jeśli zakres współpracy jest bardzo ograniczony i sprowadza się do paru godzin obsługi w miesiącu za np. łączną kwotę 600 zł.

Dlatego są głosy, że można uznać za dopuszczalne ustalenie, że koszty procesora ponoszone w związku z inspekcją/audytem powinny być zwrócone przez prowadzącego audyt administratora przy czym powinny to być faktyczne koszty i to w rozsądnej wysokości. Uzasadnione wydaje się pokrycie kosztów pracy pracowników procesora, którzy będą zaangażowani w czynności audytowe (np. koszty pracy pracownika procesora towarzyszącego prowadzącemu inspekcję w pomieszczeniach procesora).

Znajdą się też głosy przeciwne, że takie działania ograniczają przysługujące administratorowi prawo do audytu. Rekomendowanym byłoby tu znalezienie złotego środka, czyli przykładowo ustalenie opłat za zaangażowanie IOD w audyt inny niż wstępny/coroczny/związany z konkretnym naruszeniem, tj. że dodatkowe opłaty byłyby związane z tymi „nadprogramowymi” audytami.

Zapytaj o ofertę

 

Katarzyna Szczypińska

Audyt wewnętrzny i zewnętrzny: kiedy zasadne jest nadanie upoważnienia audytorom, a kiedy zawarcie umowy powierzenia?

W przypadku audytu wewnętrznego osoby przeprowadzające audyt powinny posiadać upoważnienie do przetwarzania danych osobowych na potrzeby czynności związanych z audytem. W przypadku audytu zewnętrznego konieczność zawarcia umowy powierzania będzie zależna od tego, czy audyt jest przeprowadzany na zlecenie podmiotu administratora – wówczas umowa powierzenia powinna być zawarta. Jeśli audyt zewnętrzny jest przeprowadzany przez podmiot działający w oparciu o konkretne przepisy prawa, wówczas podmiot ten działa w oparciu o przepisy rangi ustawowej, nadające mu prawo do przeprowadzenia audytu/kontroli.

Zapytaj o ofertę

 

Katarzyna Szczypińska

„Jesteśmy małą firmą, kary dostają tylko duzi gracze”

Jesteś tego pewien?

Tomasz Ochocki
Tomasz Ochocki
Kierownik zespołu merytorycznego.
Ekspert ds. ochrony danych.
Audytor wiodący systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji (ISO/IEC 27001:2013), zarządzania ciągłością działania (ISO 22301) oraz audytor wewnętrzny ISO/IEC 27701. Ukończył podyplomowe studia z zakresu ochrony danych osobowych i informacji niejawnych oraz analizy bezpieczeństwa i zagrożeń terrorystycznych.

Autor oraz prelegent dedykowanych szkoleń pracowniczych z zakresu bezpieczeństwa informacji.

Współautor opracowania: "RODO Nawigator", "DODO Nawigator" oraz książki: "Ustawa o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości. Komentarz".

Adw. Łukasz Pociecha
Adw. Łukasz Pociecha
Ekspert ds. ochrony danych.
Swoje doświadczenie zawodowe zdobywał współpracując z kancelariami specjalizującymi się w obsłudze przedsiębiorców, w tym klientów korporacyjnych. Audytor wiodący ISO/IEC 27001.

Do jego kompetencji należy kompleksowa obsługa klientów w zakresie ochrony danych osobowych i bezpieczeństwa informacji, w tym m.in.: sporządzenie opinii prawnych i umów, prowadzenie szkoleń oraz przeprowadzanie audytów. Posiada aktualny certyfikat metodyki zarządzania projektami PRINCE2.

Współautor książki: "Ustawa o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości. Komentarz".

Barbara Matasek
Barbara Matasek
Ekspert ds. ochrony danych
Doktorant w Kolegium Prawa Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Odpowiada za przeprowadzanie audytów, przygotowanie dokumentacji w zakresie ochrony danych osobowych oraz doradztwo prawne.

Swoje zainteresowania skupia wokół prawa handlowego i prawa cywilnego, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień dotyczących ochrony danych osobowych. Doświadczenie zawodowe zdobywała pracując w kancelariach prawnych oraz jako asystent sędziego.

Współautorka poradnika: "Jak przygotować się do kontroli".